Ok

En poursuivant votre navigation sur ce site, vous acceptez l'utilisation de cookies. Ces derniers assurent le bon fonctionnement de nos services. En savoir plus.

30/12/2007

Petra eo an digreskiñ ?

Setu ur pennad am boa skrivet evit bremaik.

Alies e vez komzet ouzh "an ekologourien". Met kuzhat a ra ar ger-mañ an dizemglev bras-spontus a vez etrezo, dre ma lak da grediñ e vezont holl a-du an eil gant egile. E gwirionez, n'emaint ket tamm ebet. Unan eus abegoù pennañ o enebiezhioù a sav, er mare-mañ, tro-dro d'ur gudenn : ha ret e vo da vab-den digreskiñ ar pezh a brodu hag ar pezh a vevez evit saveteiñ e blanedenn, pe daoust hag-eñ e vo trawalc'h dezhañ kavout diskoulmoù teknikel ha mirout e zoare da vevañ ? Emaomp o vont da ginnig un tammig luskad ar re a sav evit un digreskiñ eus an oberiantizoù saotrus ha koustus evit an douar. Diouzh un tu eo krog ar re-se da vezañ brudetoc'h-brudetañ, diouzh un all ivez e vez kontet muioc'h-muiañ a sotonioù diwar o fenn.

I. An orinoù

  • Skipailh Roma (Le Club de Rome), ha "danevell Meadows" : E 1972 ez eus bet embannet un danevell skiantel gant skipailh Roma, "bevennoù ar c'hreskiñ" e anv. En danevell-mañ e keñverient roadoù disheñvel ouzh buhez an dud (poblañs, beveziñ, krouiñ lastez, ...), hag e klaskent gouzout petra c'hoarveze ma kreske ar re-se e-pad pell. Bewech ar memes disoc'h : ma kresk unan anezho pe meur a hini e-pad re bell ez a mab-den da get, abalamour d'un enkadenn stag ouzh an endro. Hag int da lavarout deomp neuze : paouezomp gant ar c'hresk. Ne oant ket evit an disgreskiñ c'hoazh, dre ma komzent ouzh "chom hep kreskiñ" (la croissance zéro). Fall-tre eo bet degemeret o labour, met reuz en doa graet er mare-se. Un eil danevell a oa bet savet e 1992.
  • Nicholas Georgescu-Roegen : ur sell skiantel war an ekonomiezh. Ur fizikour ha matematikour troet d'an ekonomiezh eo Nicholas Georgescu-Roegen. Er bloavezhioù 70-80 en deus labouret kalzik evit kinnig e zoare da welet an ekonomiezh. Hervezañ, ne sell an ekonomourien all ouzh an ekonomiezh nemet evel un eskemm etre marc'hadouriezhioù hag arc'hant, hep teurel pled ouzh an danvezioù ret evit krouiñ ar re-se, ouzh al lastez a vez savet pa vezont taolet, nag ouzh an energiezh a vez bevezet e-pad o vuhez. Ma kemerer an holl draoù-mañ e-kont eo dav sevel un deorienn nevez ouzh an ekonomiezh, he devo muioc'h a liammoù gant skiantoù an natur (fizik, kimiezh, bevoniezh). Lakaat a ra e-pleustr ur pennaenn ouzh an termodinamik war dachenn an ekonomiezh : lezenn an Entropiezh. Hervez al lezenn-mañ, forzh petra ma reer ez a bepred ul lodenn ouzh an energiezh a c'heller ober ganti da get, pa vez treuzfurmet e gwrez, ha ne vezer ket evit implijout hounezh ken. Da laret eo n'haller ket treiñ betek difin un dra en un dra all, hag an eil tra en hini kentañ en-dro, hag an hini kentañ en eil, h.a., peogwir e vez kollet un tammig energiezh bewech, ha setu d'ur mare n'eus ket trawalc'h ken evit an dreuzfurmadenn. Kement-mañ a dalvez n'haller ket beveziñ un danvez (e lakaat da vezañ lastez), hag adsevel anezhañ (e lakaat da vezañ en-dro an danvez), ha beveziñ anezhañ en-dro, hep fin, peogwir e vez kollet un tammig energiezh da bep treuzfurmadur. Dre ma'z eo an douar ur metoù kloz e-keñver an energiezh eo dav bihanaat an niver a dreuzfurmadennoù a reer evit gallout implijout e-pad pelloc'h an energiezh a c'hellomp ober ganti, ha klask tennañ gounid ar muiañ-posupl ouzh ar vammenn-energiezh nemeti a zeu deomp eus diavaez an Douar : an heol.
  • Ivan Illich hag all : Tud all o deus klasket kemer an traoù en un tu all. N'o deus ket studiet levezon an ekonomiezh war mont en-dro an Douar, met hini an doareoù-bevañ er c'hevredigezhioù a-vremañ war eürusted an dud. Da lâret eo, ha pa ne vefe ket saotrus oberiantizoù mab-den er c'hevredigezh a-vremañ e vefe dav herzel gant lod anezho memes tra, peogwir n'int ket ar re wellañ evit mab-den. E-touez an dud o deus bet prederiet evel-se e vez kavet dreist-holl Ivan Illich ha Jacques Ellul, met ivez tud evel François Partant, Jean Baudrillard, Cornelius Castoriadis, Bernard Charbonneau. Setu ur skouer ouzh prederiadennoù Ivan Illich : kavout a ra deomp ez eer buanoc'h gant ar c'harr-tan eget gant ar marc'h-houarn. Met dav eo deomp paeañ evit ober gant ar c'harr-tan (eoul-maen, an asurañsoù, ar c'harr-tan, kempenn anezhi, ...), pa vez kalz nebeutoc'h da baeañ gant ur marc'h-houarn. Setu e vefe reizh ouzhpennañ, e-barzh padelezh ar veaj gant ar c'harr-tan, an amzer eo dav deomp labourat evit paeañ an traoù-se. Er bloavezhioù 1970 en doa neuze jedet Ivan Illich e oa "tizh gwirion" ur c'harr-tan tro 15km/e (!), o kontañ an amzer tremenet o labourat evit paeañ anezhi. Ma vefe adjedet hiziv e vefe c'hoazh kalz gorrekoc'h !

II. En amzer-vremañ

  • Enebiñ ouzh an "dioren padus" : hiziv an deiz, ma vez kaoz eus "digreskiñ" gant lod eo evit enebiñ ouzh ar re a gomz ouzh "dioren padus" (développement durable). Hervez luskad an digreskiñ, dre ma'z eo bevennet ment an Douar, hag ar c'hementad a zanvezioù a zo enni, eo sot soñjal e c'hell bezañ divevenn ur c'hresk ouzh implij an danvezioù-mañ. Dre ma vez kollet energiezh oc'h adaozañ al lastez, hag e vez bevennet kalz ivez gant ar c'hompoderezh, n'eus nemet un diskoulm : digreskiñ ar pezh a gemerer ouzh an Douar. Kement-mañ ne dalvez ket distreiñ d'an amzer-dremenet, met kavout doareoù da vevañ a c'houlenn nebeutoc'h digant an Douar. Da lâret eo, pa lavar luskad an "dioren padus" e c'hellimp kenderc'hel da vevañ evel ma reomp, hag eo araokadennoù teknologel a roio diskoulmoù deomp, e lavar luskad an "digreskiñ" e vo dav deomp cheñch hon zoareoù da vevañ.
  • An eoul-maen : Tud 'zo, evel Yves Cochet, a zo en em ziazezet war labourioù ar skiantour Marion King Hubbert, evit klask diouganiñ pegoulz e krogo enkadenn an eoul-maen. Gant un doare ispisial da jediñ en doa Hubbert, e 1956, rakwelet e tigreskfe produiñ an eoul-maen er Stadoù-Unanet e 1970. Ar gwir a zo bet roet dezhañ : e 1970 e krogas ar produiñ eoul-maen da zigreskiñ er Stadoù-Unanet. Ma vez lakaet e zoare da jediñ e-pleustr war live ar bed a-bezh, ha n'eo ket hini ur vro ken, e vez kavet e tigresko produiñ an eoul-maen tro... 2015 ! Alese e lavar Yves Cochet, dre ma vez dalc'h pep tachenn ouzh hon ekonomiezh ouzh an eoul-maen, e savo ur pezh-mell enkadenn, hag e vo dav soñjal pep tra en-dro : ober hep ar c'harr-tan evit an dud boutin, paouez da dreuzborzhañ marc'hadouriezhioù ha tud dre garr-nij, paouez da implijout louzoù evit al labour-douar, digreskiñ ar plastik a vez produet, ... Hervezañ neuze eo dav en em brientiñ diouzhtu d'ar c'hemmoù-se, dre ma c'hoarvezint a-benn nebeut, peogwir e vefe spontus ma n'eus bet graet netra pa zegouezho.

IIV : Tabutoù

  • An araokadur, ar skiantoù : Unan eus pennaennoù luskad an disgreskiñ eo ar soñj-mañ : n'haller ket fiziout er skiantoù evit diskoulmañ an holl gudennoù a sav. Kement-mañ ne dalvez ket eo didalvoud ar skiantoù war dachennoù 'zo, met evit ar c'hudennoù meur, ne vo ket trawalc'h kavout diskoulmoù teknikel ma ne cheñch ket an dud o zoare da vevañ. Ouzhpenn-se e vez meret bremañ darn vrasañ eus an enklask skiantel gant embregerezhioù pe gant an arme, ha pal ar re-se n'eo ket diwall ouzh an endro kement-se. Daoust hag-eñ e talvez emañ luskad an digreskiñ ul luskad a-enep d'an araokadurioù ? Ne gav ket din, hervezo eo dav kentoc'h ober enklaskoù war dachennoù all : kentoc'h eget kavout penaos lakaat an dud da brennañ muioc'h c'hoazh a draoù e vefe dedennusoc'h kavout penaos espern energiezh ha danvezioù en hon zoareoù da vevañ.
  • Disgreskiñ er vroioù paour ? Unan eus ar rebechoù a vez graet da luskad an disgreskiñ eo hounnezh : kit da c'houlenn digant ar vroioù paour beveziñ nebeutoc'h ! Koulskoude, n'eo ket digant an holl e vez goulennet digreskiñ ar pezh a vevezont. Evel-just, ar vroioù paour n'o deus ket ezhomm d'hen ober, ni an hini eo a ranko disgreskiñ ar pezh a vevezomp. Ha just a-walc'h, keit ha ma talc'himp da veveziñ kement ha ma reomp, n'hallo gwech ebet ar re all beveziñ kement hag en hon broioù, dre ma n'eus ket a-walc'h a zanvezioù war an douar evit se. Setu, evit ma vefe ingalet ar pezh a vez bevezet etre ar broioù eo dav deomp digreskiñ diouzh hon zu.
  • Ar boblañs : Daoust hag-eñ eo neo-malthusianourien tud an disgreskiñ ? Malthus, un ekonomikour saoz eus fin an XVIIIvet kantved, a soñje dezhañ e oa re a dud e Bro-Saoz, hag e oa kement-mañ abeg an holl drubulhioù a save. Hag eñ da ginnig : ne rankfer ket aotreañ an dud paour da gaout bugale ma n'o deus ket peadra da zesevel ar re-se. Evel-just, ne soñj ket tud an digreskiñ eo dav nac'hañ ar gwir da gaout bugale d'ar re baour. Koulskoude e soñj lod anezho e vefe dav digreskiñ niver an dud war an douar. Daoust da se n'eo ket soñj an holl anezho, pell alese. Hervez Serge Latouche, da skouer, ma vevfemp holl evel ur Burkinabè, e c'hellfemp bezañ 23 milliard a dud war an Douar hep mont dreist d'he c'halloudegezh-pourveziñ. Setu, o tigreskiñ ar pezh a vevezomp, ne vefe ket ezhomm da zigreskiñ niver an dud a zo war an Douar.

Un nebeud levrioù da lenn evit an hañv :

  • Nicholas Georgescu-Roegen, "La Décroissance; Entropie - Ecologie - Economie", emb. Ellébore-Sang de la Terre (2006)
  • Ivan Illich, "La perte de sens", emb. Fayard (2004)
  • Serge Latouche, "Le pari de la décroissance", emb. Fayard (2006)
  • Paul Ariès, "Décroissance ou barbarie", emb. Golias (2004)
  • Yves Cochet, "Pétrole Apocalypse", emb. Fayard (2005)
  • Jean-Paul Besset, "Comment ne plus être progressiste...sans devenir réactionnaire", emb. Fayard (2005)
  • Nicolas Ridoux, "La Décroissance pour tous", emb. Parangon (2006)

Pegoulz ez aio an eoul-maen da-hesk ?

Setu unan eus ar pennadoù am eus skrivet evit bremañ.

Ne baouez ket priz an eoul-maen da greskiñ. Gouzañvet e vez gwashoc'h c'hoazh gant ar Stadoù-Unanet eget ganeomp, dre ma vez gwanaet ar c'hresk-mañ evidomp gant kresk an €uro. Daoust hag-eñ eo liammet ouzh abegoù politikel hag ekonomikel ar mare, pe daoust hag-eñ eo un arouez eus mont-da-hesk ar c'hementadoù eoul-maen a gaver en douar ? Kement-mañ a vo gwelet ganeomp.
 

I : Un nebeud traoù da c'houzout

Marion King Hubbert eo ar skiantour brudetañ evit ar pezh a sell ouzh ar studiadennoù war mont-da-get an eoul-maen. Er bloavezhioù 1940 en doa kinniget un doare nevez da jediñ evit diouganiñ an devezh ma tigresko ar c'hementadoù eoul-maen produet. E 1956 e tisklêrias e krogfe produadur eoul-maen ar Stadoù-Unanet da zigreskiñ e 1970. Kement-mañ na blijas ket d'an dud er mare-se, hag ankouaet e voe...betek 1971. Pa voe merzet e oa bet lavaret gwir gantañ e voe taolet pled en-dro ouzh e jedadennoù.

Ar re o deus klasket lakaat e zoare da jediñ e pleustr evit ar bed a-bezh, ha n'eo ket ar Stadoù-Unanet ken, o deus diouganet e krogo ar produiñ eoul-maen da zigreskiñ e-tro... 2015, war-nes pemp bloaz. Koulskoude, pa glever an aozadurioù ofisiel stag ouzh an embregerezhioù pe ar broioù a brodu eoul-maen, ez eus c'hoazh peadra d'ober betek 2060, ma n'eo ket 2070.
 
Perak ez eus un diforc'h ken bras etre an daou ? Ober a ra an aozadurioù ofisiel gant ar c'hementadoù eoul-maen a gav deomp a vez kavet en douar. Ar re a jed diouzh doare Hubbert, diouzh o zu, a ra un diforc'h etre an eoul-maen a zo en douar hag an hini a c'hellimp implijout. Da skouer, pa vez re zon an eoul-maen, e lec'hioù diaes da gavout (dindan ar mor, er poloù), pe mesket gant traezh, e teu ur mare ma vez ezhomm eus muioc'h a energiezh evit kavout an eoul-maen-mañ eget an hini a vez roet gant hennezh. Setu, daoust ma vez eus an eoul-maen-mañ en douar, n'haller ket kontañ warnañ, ha n'eo ket onest lakaat hennezh ar c'hontoù.
 

II : Alioù lies

Aozadurioù lies a zo evit jediñ an amzer a chom deomp d'ober gant an eoul-maen, pep hini un ali disheñvel ganto. E-touez ar re-mañ e c'heller menegiñ :

  • Ofis Etrebroadel an Energiezh (AIE e galleg, EIA e saozneg) : savet e 1974 gant an OCDE. An aozadur "ofisiel" eo tamm pe damm. Emañ o paouez embann e zanevell ziwezhañ, e lec'h ma wel daou hent posupl evit an emdroadur. Gant an hini kentañ, ma ne vez graet netra gant ar broioù, e kresko an ezhommoù a 55% ac'hann da 2030, hag e vo graet gant 84% a energiezhioù o tont eus fosiloù. 116 milion a varikennadoù a vefe implijet bemdez, ha dont a rafe ar c'hresk eus ar broioù war greantelaat evit 74%. Kreskiñ a rafe kementad ar gazoù un efed-gor ganto eus 57%. En eil degouezh, ma cheñch ar broioù o folitikerezh, e vefe ezhomm eus 102 vilion a varikennadoù bemdez, hag e kreskfe kementad ar gazoù un efed-gor ganto eus 27%. Gwelet a reer e kont an aozadur-mañ ma vefe bevezet kalzik eoul-maen c'hoazh en dazont. Zoken en eil degouezh e kreskfe ar wrez eus 3°C. (http://www.iea.org/)
  • Aozadur evit Studiañ Pik an Eoul-Maen (ASPO) : Hennezh a ra gant jedadennoù Hubbert. 24 skiantour arbennikaet war an danvez a zo ennañ. Hervezañ e vo produet 65 miliard a varikennadoù eoul-maen bemdez e 2030 hag ez eo e-tro 2010 e krogo ar produiñ da zigreskiñ (o tigreskiñ abaoe 20 vloaz e vo dija produiñ an eoul-maen e 2030 neuze). (http://www.peakoil.net/)
  • Strollad Evezhiañ an Energiezh (EWG) : hennezh ivez a ra gant hentenn-jediñ Hubbert. Hervez hennezh eo bet tizhet ar pik e 2006, hag eo 39 milion a varikennadoù eoul-maen a vo produet bemdez e 2030. (http://www.energywatchgroup.org/).

Meur a abeg a zo da gement a zizemglev. Da gentañ penn eo diaes gouzout peseurt kementad eoul-maen a chom e pep bro. Broioù an OPEP (Strollad ar broioù pourvezerien pennañ an eoul-maen) ne reont netra evit disklêriañ resis peseurt kementad a chom dezho, setu e rank ar skiantourien ober gant ar pezh a gav dezho a chom, diwar elfennoù gwan a-wechoù.

IIV : Levezon an diouer a eoul-maen

Ma vefe kroget produadur an eoul-maen da zigreskiñ e 2006, ma krogfe e 2015 pe e 2030, n'eus ket kalz a ziforc'h : un deiz bennak ne vo ket mui a-walc'h a eoul-maen evit kenderc'hel da vevañ evel ma vevomp bremañ. Gwelomp un tammig peseurt tachennoù eus hon ekonomiezh a zo stag ouzh an eoul-maen :
 
Ar boued : ober a ra an hentennoù labour-douar arnevez gant produoù ouzhpenn a vez ledet war ar parkeier, ha kement-mañ a vez kavet a-drugarez d'an eoul-maen. Beajiñ a ra forzhik ar boued etre al lec'hioù ma vez produet, ar re ma vez treuzfurmet, hag ar re ma vez bevezet. Kement tamm plastik a vez implijet evit lakaat tro-dro d'ar boued a vez savet diwar eoul-maen. Gallout a reer da skouer gwelet disoc'hoù ar strollad PLANETE en deus jedet, evit un atant pe evit ur penn-chatal, peseurt kementad a eoul-maen a vez bevezet. En Europa hiziv e vez dispignet 10kWh a energiezh evit produiñ 1kWh a energiezh a vo kavet er boued.
 
An treuzdougen : a feur ma kresk priz an eoul-maen e teu da vezañ keroc'h-kerañ implijout e garr-tan. Gwashoc'h c'hoazh eo evit ar c'hirri-nij, dre ma ne vez ket kempouezet kresk ar priz gant an tailhoù (dre ma n'eus tailh ebet war ar c'herozen). Treuzdougen tud koulz ha marc'hadourezhioù a gousto neuze keroc'h-kerañ. Ar re baour an hini eo a vo tizhet gant ar gudenn-mañ da gentañ.

IV : Peseurt diskoulmoù ?

Gallout a reer soñjal e vo kavet diskoulmoù da gudenn an eoul-maen a-drugarez d'an teknologiezhioù nevez a roio tro deomp da gavout mammennoù all a energiezh. Siwazh, n'eo ket ken aes ha se an traoù.

  • Ar gaz : Evit poent n'eo nemet 22% eus an energiezh a implijomp a zo o tont eus ar gaz. Hag ar memes kudenn a vo gant ar gaz hag an hini zo gant an eoul-maen : n'eo ket peurbadel ar c'hementadoù a chom en douar.
  • Ar glaou : Evit ma c'hellfer implijout glaou en un doare aes, er c'hirri-tan, e vefe ret lakaat anezhañ da vezañ dourennek, met kement-mañ a c'houlenn kement a energiezh (ouzhpenn d'ar saotradur) ma n'eo ket un diskoulm tamm ebet.
  • An eoul-plant : komz a zo kalzik er mare-mañ da lakaat eoul savet diwar plant kentoc'h eget eoul-maen er c'hefluskerioù. Siwazh, n'eo ket un diskoulm tamm ebet. Evel m'emañ Greenpeace o paouez diskouez en un danevell bet savet ganti ("Cooking the climate") eo ur spont an eoul-plant e-keñver an endro.
    • Da gentañ, ne vefe ket trawalc'h outo evit an implijoù hon eus outo : evit gallout kenderc'hel da implijout ar 36 million a girri-tan a reer ganto e Bro-C'hall e vefe dav kreskiñ an tachadoù produiñ ed betek 9400%, ha beterabez betek 420%, pezh a zo dibosupl. Ha ma paouezfemp holl da zebriñ, a-benn gouestlañ holl tiriad labouradus ar bed d'ober parkeier da sevel eoul-plant, ha n'eo ket boued pe loened, e vefemp gouest da broduiñ evit 40% eus ar pezh a implijomp er mare-mañ. A dra sur, ne baouezimp ket holl da zebriñ evit ruilhal, met posupl eo ma savfe kevezerezh etre an tachennoù implijet evit magañ an dud hag ar re implijet evit magañ ar c'hirri. Kudennoù geopolitikel bras a savfe neuze.
    • Da eil, an hentennoù implijetañ er mare-mañ el labour-douar a ra emañ hounezh e-dalc'h ouzh an eoul-maen : evit ar stlejerien, al louzoù ouzhpennet war ar parkeier, an treuzborzhañ, ... Ma vez ezhomm 400mL eoul-maen a-benn produiñ 1L eoul-plant, ne vo ket gwall spletus !
    • Da drede, ur spont a vefe evit an endro. A-benn produiñ parkeier palmez e vez devet koadeier en Azia (Malezia, Sumatraz, Borneo, Indonezia, ...), gant ul levezon spontus war loened ha plant ar vro... ha gant CO2 eztaolet forzh pegement ! Ha ma n'eo ket koadeier met pradoù a vez lakaet da barkeier e sav ur gudenn ivez dre ma vez dalc'het teir wech muioc'h a garbon e douar ur prad eget e hini ur park. Evit digreskiñ an tiriad ret evit sevel plant a servijfe d'ar c'hirri e vefe dav mont davet ul labour-douar askoridikoc'h c'hoazh eget an hini a-vremañ, met hennezh a vevezfe muioc'h c'hoazh a produioù sintez eget bremañ... da lâret eo muioc'h a eoul-maen.
    • Da bevare : N'hall nemet an eoul-plant produet ar muiañ er mare-mañ bezañ ouzhpennet en eoul-maen, ha ket dreist d'ur feur bennak. Evit ma c'hellfe ur c'harr-tan ruilhal gant eoul-plant hepken e vefe dav produiñ ar re a vez savet diwar eoul hepken, met ar re-se o deus ar feur-produiñ ar bihanañ. Posupl e vefe ivez cheñch ar c'hefluskerioù evit ma c'hellfent mont en-dro gant ethanol, met se a dalvez e vefe dav cheñch an holl girri-tan, hag energiezh forzh-pegement a c'houlennfe an dra-se (hep kontañ an houarn, ar produioù savet diwar eoul-maen er c'hirri, ...)
    Setu eo dibosupl erlec'hiañ pep litrad a eoul-maen gant ul litrad eoul-plant. Met diskoulmoù all a zo : posupl e vefe aotreañ al labourerien-douar d'ober gant eoul-plant produet ganto : ne vefe ket ezhomm treuzborzhañ an eoul-maen amañ hag ahont, ha disammet e vefent eus an dra-se d'an nebeutañ.
    Jean-Marc Jancovici a lavar eo an eoulioù-plant "ur gudenn dedennus e-keñver al labour-douar, met un diskoulm a eil renk e keñver politikerezh an energiezh". Ur redi e vo neuze bihanaat an implij a reer ouzh ar c'harr-tan, hag ivez (arabat disoñjal an dra-se) an holl broduioù o deus ezhomm ouzh eoul-maen : produioù al labour-douar askoridik, ar re o tont a bell, ar plastikoù, hag all.

E gwirionez n'eus diskoulm gwirion ebet, peogwir bewech ma vez treuzfurmet un energiezh hag a zo en ur stumm en unan all a zo en ur stumm all, bewech en degouezh-mañ ez eus energiezh o vont da get, hervez lezenn an Entropiezh (ul lezenn eus an "thermodynamique"). Betek-henn n'hon eus ket merzet pegen marc'had-mat hag aes da implijout e oa an eoul-maen e-keñver forzh peseurt mammenn all a energiezh. Petra a chom d'ober neuze ? Kemm adalek bremañ hon doareoù da vevañ evit en em brientiñ tamm-ha-tamm d'ober hep eoul-maen. Ober nebeutoc'h gant ar c'harr-tan, ober gant re vihanoc'h, mont goustadikoc'h, prenañ boued o tont eus ar vro ha n'eus ket bet ezhomm ouzhpennañ traoù warnañ, paouez d'ober gant ar c'harr-nij, hag all.

Levrioù war an danvez :

  • Pétrole Apocalypse, Yves Cochet, Fayard 2005
  • La Vie après le pétrole, Jean-Luc Wingert, Autrement 2005
  • La face cachée du pétrole, Eric Laurent, Plon 2006

Titouroù war internet :

  • oleocene.org (e galleg)
  • dieoff.org (e saozneg)
  • energiekrise.de (e saozneg),
  • fromthewilderness.com (e saozneg)
  • lifeaftertheoilcrash.net (e saozneg)
  • odac-info.org (e saozneg)
  • oilcrash.com (e saozneg)
  • oilcrisis.com (e saozneg)
  • energycrisis.co.uk (e saozneg)
  • postcarbon.org (e saozneg)
  • after-oil.org.uk (e saozneg)
  • wolfatthedoor.org.uk (e saozneg)

Produoù OGK

Setu pennadoù am boa skrivet en un teuliad evit bremaik.

Aon o deus an dud rak ar produioù OGK (O Genoù Kemmet), met alies ne ouzont ket perak. Gwelomp un nebeud abegoù da sevel a-enep ar produioù OGK.

I : kudenn ar brevedoù

Sañset eo graet ur breved evit asuriñ perc'henti un ijinour war e ijinadenn. Met hiziv e vez aotreet da lakaat ur breved war forzh petra : spesadoù plant desavet abaoe pell, hag ivez war ar re nevez-savet dre gemm o genoù. Perc'henn eo an embregerezhioù bras (evel Monsanto, Novartis, ...) diouzh ar spesadoù nevez-savet ganto. M'en deus c'hoant ul labourer-douar d'ober gant ar spesad-mañ e rank paeañ ur skodenn dezho. Met ne vezer ket evit mirout ouzh ur blantenn da ledañ he c'hreun. An avel, da skouer, a zegas ar pollen a-bell, pe lod eus ar greun a gouezh ouzh ar c'hirri-samm pa vezont treuzkaset. Ma tiwan plant diwar ar greun-mañ e park ul labourer-douar e vo goulennet digantañ paeañ e lod. Prosezoù a zo e Kanada etre labourerien-douar ha Monsanto peogwir ez eus bet kavet plant OGK en o fark. Ar re-se, koulskoude, n'o deus ket dibabet kaout plant OGK en o fark, ha n'hellont ober netra evit mirout na errufent eno.

II : mestroni an embregerezhioù

Gwelomp bremañ peseurt strategiezhioù a vez lakaet e-pleustr gant an embregerezhioù bras-mañ evit mirout al labourerien-douar e-dalc'h outo.

Unan eus ar rummadoù maïs EGK gwerzhet ar muiañ a zo maïs gant ur gen harz outañ da vervel gant ar RoundUp. Evel-se e c'hell al labourerien-douar skignañ RoundUp war o farkeier, ne chom nemet ar maïs.

Ar memes embregerezh eo a werzh ar plant hag ar RoundUp : Monsanto. Ma implijer unan eo dav ober gant an eil.
Ha klevet ho peus komz ouzh ar gen Terminator ? E bal a zo herzel ouzh ar blantenn da c'hallout liesaat, da lâret eo e varv goude ur bloaz. Kinniget eo bet an dra-mañ war-zigarez herzel ouzh ar plant OGK d'en em ledañ tro-war-dro, met servijout a ra dreist-holl da rediañ al labourerien-douar da brenañ greun bep bloaz...
Klevet e vez ivez anv ouzh un deknologiezh nevez a harzfe ur blantenn da greskiñ keit ha ma n'eus ket bet lakaet ur produ savet gant Monsanto war-c'horre...

IIV : liesseurted ar genoù

Ar gwechoù paset hon eus gwelet kudennoù savet evit al labourerien-douar pa 'n em led greun OGK en o fark. Gwellomp bremañ ar pezh a c'hoarvez pa 'n em led ar greun-mañ e lec'h all.
Lod eus ar greun OGK a vez strewet en natur, hag en em lieskementiñ a reont, war goust ar plant a oa eno a-raok. Tamm-ha-tamm e vez erlec'hiet glad genetikel a-orin ul lec'h gant unan kemmet. Kudennoù lies a sav neuze : Da gentañ, hervez ar brevedoù eo perc'henn an embregerezhioù bras ouzh an holl greun bet savet ganto, hag ouzh "bugale" ar greun-mañ. Ha talvezout a ra e vo Monsanto perc'henn ouzh hon koadeier, a-benn nebeut ? Posupl eo. Da eil e vez erlec'hiet genoù liesseurt-kenañ gant un doare gen hepken. An dra-se a zo grevus-kenañ, peogwir eo a-bouez bras mirout ul liesseurted bras en dafar genetikel. Pa vez ur c'hleñved, ur gwallzarvoud, pe loened o tagañ ar plant, da skouer, ma vezont holl heñvel dirak ar memes kudenn, e varvont holl. Padal, ma vez spesadoù disheñvel, e varv unan outo, pa teu ar re all a-benn da zreistvevañ.

IV : an dianav

Perak eo ken pouezus ma vefe kelaouet an dud ez eus produoù OGK e-barzh o voued ?

Pal an teknologiezhioù kemm genoù a zo treuzborzhañ ur gen eus ur spesad d'unan all. Evel-mañ e c'heller kavout gen ur pesk e-barzh ur sivienn, pe hini ur pemoc'h en un domatezenn. Ar genoù-mañ a ro urzhioù evit krouiñ proteinoù arbennik d'ober un dra bennak. Er produoù O Genoù Kemmet e kaver neuze proteinoù o tont eus spesadoù na vezer ket boaz da zebriñ, lod na anavezer ket, h.a. Ha posupl eo e vefe tud 'zo klañv gant ar proteinoù-mañ. Meur a riskl a zo : n'ouzer ket re vat penaos ez eont holl en-dro en hon korf. Unan eus ar c'hudennoù pennañ a denn ouzh an allergiezhioù. Ma vez merzet un allergiezh goude bezañ debret produoù OGK, neuze n'eo ket diaes diouganiñ a belec'h e teu ar gudenn. Posupl eo neuze tennañ ar re-se ouzh ar stalioù, da skouer. Met, ma n'eo ket skrivet gant ar boued, neuze e vo dibosupl gouzout, hag e kendalc'ho ar produoù OGK da vezañ gwerzet, da reiñallergiezhioù d'an dud, hep ma c'hallfer gouzout pere a ra petra.

Ar gudenn n'eo ket kement-se an degouezhioù dianav, dre ma vez degouezhioù evel ar re-se bep taol pa vez taolioù-arnod er skiantoù. Ma'z eus ur gudenn eo kentoc'h peogwir e nac'h an embregerezhioù ober an taolioù-arnod a zere evit asuriñ ac'hanomp ouzh surentez ar pezh a reont, ha dre ma ne kelaouont ket o zitouroù e vo re ziaes distreiñ en a-raok ma vez kavet kudennoù gant o zaolioù-arnod.

V : klozadur

Setu, adwelomp buan ha buan an holl abegoù a zo da gaout aon rak ar produoù OGK : Da gentañ en em ledont e diavaez ar parkeier e-lec'h ma vezont produet, hag an embregerezhioù a sav traoù OGK a zo perc'henn warne, koulz war ar re en em gav er parkeier ha war ar re a zo en em ledet diaotre. An devezh ma vo kavet produoù OGK 'barzh ho liorzh e vo Monsanto perc'henn ouzh ho liorzh ! Da eil hon eus gwelet ne oa ket graet an OGK evit produiñ muioc'h pe gwelloc'h, met evit rediañ al labourerien-douar da brenañ ingal produoù an embregerezhioù bras. Gwelet hon eus ivez e tegase ar produoù OGK ur pezh mell gwander dirak ar c'hleñvedoù, dre ma lakaont al liesseurted genetikel da vont da get, hag eo al liesseurted-mañ an doare efedusañ da harzañ ma 'n em ledfe ur c'hleñved. An dra diwezhañ bet gwelet ganeomp a oa ar riskloù evit ar pezh a sell ouzh an allergiezhioù, dre ma veze implijet er produoù OGK traoù ha na vezont ket lakaet e boued an dud peurliesañ. Ha dre ma ne vez etiketenn ebet, n'eus ket tu da c'houzout ma teu ar gudenn ouzh ur produ OGK.

Evit gouzout e peseurt merkoù boued e vez kavet produoù OGK :
http://www.greenpeace.org/france/press/reports/guide-ogm-...

Ur pennad frommus da lenn : http://www.amisdelaterre.org/Le-genocide-OGM.html